Khi gia đình chào đón một thiên thần nhỏ, bên cạnh việc chăm sóc sức khỏe, nhiều bậc cha mẹ còn rất chú trọng đến các nghi lễ tâm linh như cúng Mụ đầy cữ, đầy tháng, đầy năm. Đây không chỉ là phong tục đẹp để tạ ơn các vị Tiên Nương đã nặn nên hình hài em bé, mà còn là dịp gửi gắm những lời cầu chúc tốt lành cho tương lai con. Bài viết này tổng hợp trọn bộ kiến thức về cúng Mụ: ý nghĩa, thời điểm, cách sắm lễ, bày mâm và đặc biệt là văn khấn cúng Mụ đầy đủ, dễ đọc để bố mẹ có thể tự thực hiện tại nhà một cách trang trọng, đúng nghi thức nhưng vẫn giản dị và gần gũi.
Cúng Mụ là gì?
Theo dân gian, khi một em bé được sinh ra, ngoài công lao sinh thành của cha mẹ còn có sự “nặn” nên hình hài của Bà Chúa Đầu Thai và 12 bà Mụ. Mỗi bà phụ trách một phần khác nhau trên cơ thể và tính nết của đứa trẻ: người nặn mắt, tai, mũi, tay chân, người ban cho trí tuệ, tính cách, giọng nói… Vì vậy, cúng Mụ chính là nghi lễ bày tỏ lòng biết ơn đối với các vị Tiên Nương đã che chở để em bé đến với gia đình được mẹ tròn con vuông.
Ý nghĩa của nghi lễ cúng Mụ ngày nay
Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại hơn, nghi lễ cúng Mụ vẫn được nhiều gia đình giữ gìn. Ý nghĩa lớn nhất là cầu bình an, mạnh khỏe, thông minh, ngoan ngoãn cho bé. Đồng thời, buổi lễ còn là dịp ông bà, họ hàng, bạn bè tụ họp, gửi lời chúc mừng và sẻ chia niềm vui với gia đình. Về mặt tâm linh, cúng Mụ giúp bố mẹ yên tâm hơn, cảm thấy mình đã làm tròn trách nhiệm với con; về mặt văn hóa, đó là sợi dây nối kết với truyền thống, nhắc ta trân trọng sự sống và những giá trị gia đình thiêng liêng.
Các mốc cúng Mụ quan trọng cho bé
Trong hành trình khôn lớn của một em bé, từ lúc mới lọt lòng cho đến đầy cữ, đầy tháng, đầy năm, mỗi mốc thời gian đều gắn liền với một nghi lễ cúng Mụ mang ý nghĩa riêng. Dưới đây là các mốc cúng Mụ tiêu biểu mà gia đình nên nắm rõ để thực hiện đúng phong tục và trọn vẹn ý nghĩa tâm linh.
Cúng Mụ đầy cữ (3 ngày, 7 ngày, 9 ngày)
Ở nhiều vùng, cúng đầy cữ diễn ra vào mốc 3 ngày, 7 ngày hoặc 9 ngày sau sinh, tùy phong tục địa phương. Đây là lần cúng đầu tiên để báo cáo với thần linh, Tiên Nương rằng bé đã chào đời bình an. Mâm lễ thường đơn giản, chủ yếu là hoa quả, trầu cau, hương đăng, nước sạch và một ít đồ mặn thanh đạm. Trong thời gian này, mẹ còn yếu nên mọi việc sắp xếp lễ vật thường do bà nội, bà ngoại hoặc người thân đảm nhận. Nghi thức không cần quá cầu kỳ, quan trọng nhất là lòng thành và sự trang nghiêm.
Cúng Mụ đầy tháng
Cúng đầy tháng là nghi lễ phổ biến nhất, đánh dấu bé tròn một tháng tuổi – giai đoạn được xem là đã “cứng cáp” hơn. Ngày cúng thường chọn lùi một ngày so với ngày sinh âm lịch (gái lùi 2, trai lùi 1) theo quan niệm dân gian. Ngoài mâm cúng Mụ, gia đình còn làm thêm mâm cúng gia tiên, mời ông bà về chứng giám và phù hộ cho cháu. Sau lễ, bé thường được làm lễ “khai hoa” (bà mụ hoặc người có vía tốt bồng bé, đọc lời chúc tốt lành) rồi mới chính thức ra mắt họ hàng, hàng xóm.
Cúng Mụ đầy năm và nghi thức “bốc đồ” chọn nghề
Cúng đầy năm (thôi nôi) là mốc rất quan trọng. Ngoài cúng Mụ và gia tiên, nhiều gia đình còn tổ chức tiệc nhỏ mời người thân, bạn bè. Điểm thú vị của lễ thôi nôi là nghi thức bốc đồ: bố mẹ bày ra trước mặt bé các vật dụng tượng trưng như sách vở, bút, kéo, ống nghe bác sĩ, chiếc búa, tiền xu… Bé chọn món gì thì mọi người đoán nghề tương lai theo đó. Tuy chỉ mang ý nghĩa vui vẻ, nhưng đây là kỷ niệm rất đáng nhớ, thường được chụp hình, quay video lưu lại cho con sau này.
Sắm lễ cúng Mụ chuẩn phong tục
Lễ cúng Mụ phải được chuẩn bị thật cẩn thận, chu đáo với đầy đủ các lễ vật bao gồm
- 12 đôi hài xanh giống hệt nhau và một đôi hài cũng màu xanh nhưng kích thước lớn hơn.
- 12 nén vàng xanh giống nhau và một nén vàng xanh to hơn.
- 12 bộ váy áo đẹp màu xanh giống hệt nhau và một bộ váy áo xanh cắt may giống 12 bộ kia nhưng to hơn.
- 12 miếng trầu têm cánh phượng giống hệt nhau và một miếng trầu cánh phượng to hơn.
- 12 bộ đồ chơi gồm bát, đĩa, đũa, thìa, chén, cốc, con giống, xe cộ, nón, mũ… giống hệt nhau và một bộ đồ chơi tương tự nhưng lớn hơn (có thể bằng nhựa hoặc sành sứ).
- 12 con cua, 12 con ốc, 12 con tôm to nhỏ bằng nhau để sống (tôm có thể đồ chín) làm lễ vật dâng 12 bà Mụ, đồng thời mỗi loại một con to hơn hoặc vài con (ít nhất ba con) cũng để sống làm lễ vật dâng Bà Mụ Chúa, các con vật này được đặt vào bát tô bày cúng, sau lễ mang cua, ốc thả ra ao hồ, còn tôm có thể giữ lại thụ lộc.
- Ngoài ra còn có phẩm oản, bánh kẹo, hoa quả chia đều thành 12 phần giống nhau và một phần lớn hơn với đủ phẩm oản, bánh kẹo, trái cây.
- Lễ mặn gồm xôi, gà, cơm, canh, các món mặn và rượu
- Bát hương, lọ hoa tươi nhiều màu, tiền vàng, cốc nước thanh tịnh được bày trên mâm trên cùng của lễ mặn.
Cách bày mâm và thực hiện nghi thức cúng Mụ
Hướng bàn thờ, vị trí đặt mâm cúng
Cúng Mụ thường được thực hiện tại phòng khách hoặc phòng bé, nơi sạch sẽ, thoáng đãng, tránh gần nhà vệ sinh, nơi ẩm thấp. Có thể kê một bàn riêng hoặc dùng bàn thờ gia tiên nếu đủ chỗ:
Mâm chính dâng Bà Mụ Chúa đặt ở giữa, gần bát hương.
12 mâm nhỏ xếp vòng tròn hoặc hai bên cân đối.
Hoa phía bên trái, đèn/nến hai bên, trầu cau phía trước.
Hướng bàn thờ nên quay ra cửa chính hoặc theo hướng tốt của gia chủ; tuy nhiên, nếu nhà chật, chỉ cần chọn vị trí thuận tiện và chỉnh tề là được, không nên quá lo lắng.
Trình tự thực hiện lễ cúng Mụ tại nhà
Thông thường, nghi thức cúng Mụ diễn ra theo trình tự:
- Bố trí mâm lễ đầy đủ, kiểm tra lại hương, đèn, nước.
- Người đại diện (thường là bố hoặc ông) ăn mặc gọn gàng, bồng bé hoặc để bé nằm gần đó.
- Thắp 3 nén hương, chắp tay đọc văn khấn cúng Mụ với giọng rõ ràng, thành kính.
- Sau khi khấn xong, vái 3 vái, cắm hương vào bát.
- Đợi hương cháy được khoảng 2/3 thì xin phép “hạ lễ”, hóa vàng, đem tôm cua ốc (nếu có) đi phóng sinh.
- Cả gia đình cùng thụ lộc, chia phần cho ông bà, họ hàng.
Những kiêng kỵ khi cúng Mụ bố mẹ nên tránh
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ, nên lưu ý một số điều:
- Không cúng trong lúc gia đình đang có tang nặng (theo phong tục từng vùng).
- Tránh to tiếng, cãi vã, bật nhạc quá lớn trong thời gian cúng.
- Không để mâm lễ bừa bộn, đồ thờ rơi vỡ, hoa héo úa.
- Sau khi cúng, không ăn uống linh đình quá mức hoặc say xỉn, vì đây là nghi lễ mang tính thiêng liêng, hướng đến sự bình an cho bé.
- Tuyệt đối không cúng đồ sống (thịt sống, máu…) vì trái với ý nghĩa trong trẻo của lễ Mụ.
Các mẫu văn khấn cúng mụ
Văn khấn cúng mụ đầy cữ, đầy tháng cho bé trai, bé gái
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đệ nhất Thiên tỷ đại tiên chúa
Con kính lạy Đệ nhị Thiên đế đại tiên chúa
Con kính lạy Đệ tam Tiên Mụ đại tiên chúa
Con kính lạy Thập nhị bộ Tiên Nương
Con kính lạy Tam thập lục cung chư vị Tiên Nương.
Hôm nay là ngày….. tháng….. năm…….
Vợ chồng con là……… sinh được con trai (gái) đặt tên là………Nay nhân ngày đầy tháng (đầy cữ, đầy năm) chúng con thành tâm sắm biện hương hoa lễ vật và các thứ cúng dâng bày lên trước án toạ chư vị tôn thần kính cẩn tấu trình.
Nhờ ơn thập phương chư Phật, chư vị Thánh hiền, chư Tiên Bà, các đấng thần linh, Thổ công địa mạch, Thổ địa chính thần, Tiên Tổ nội ngoại, cho con sinh ra cháu, tên……. sinh ngày……. được mẹ tròn, con vuông.
Cúi xin chư vị Tiên Bà, chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì, vuốt ve che chở cho cháu được ăn ngon, ngủ yên, hay ăn chóng lớn, vô bệnh vô tật, vô tai vô ương, vô hạn vô ách; phù hộ cho cháu bé được tươi đẹp, thông minh, sáng láng, thân mệnh bình yên, cường tráng, kiếp kiếp được hưởng vinh hoa phú quý. Gia đình con được phúc thọ an khang, nhân lành nảy nở, nghiệp dữ tiêu tan, bốn mùa khang thái, hưng vượng. Chúng con xin thành tâm kính lễ.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Khi đã khấn xong thì bố hoặc mẹ chắp tay bé lại vái trước án 3 vái sau 3 tuần hương thì lễ tạ. Sau đó gia đình mang vàng mã, váy áo đi hoá, vẩy rượu lúc đang hoá; đem tôm, cua, ốc đi phóng sinh tại các ao, hồ, sông để cầu phúc; các đồ chơi bằng nhựa, sành sứ thì giữ lại cho cháu bé để lấy khước.
Cuối cùng cả gia đình và bạn bè cùng thụ lộc chúc cho cháu bé mọi điều tốt lành.
Cúng đầy năm (cúng mụ)
Đứa trẻ từ khi mới chào đời cho đến các mốc đầy cữ, đầy tháng, đầy năm đều trải qua những giai đoạn vô cùng quan trọng, vì vậy nghi lễ cúng Mụ trong từng dịp cần được thực hiện thật thành kính và cẩn trọng. Cúng đầy năm còn được gọi là cúng đầy tuổi. Bên cạnh việc sắm sửa lễ vật và cúng Mụ tương tự như lúc đầy cữ, đầy tháng, trong dịp này dân gian còn giữ một phong tục thú vị là “thử đứa trẻ”.
Vào ngày lễ, em bé được mặc quần áo chỉnh tề, sạch sẽ. Nếu là bé trai, người lớn bày trước mặt những vật dụng như cung, kiếm, giấy bút; nếu là bé gái thì bày dao, kéo, kim chỉ… Trẻ được đặt ngồi trước các đồ vật đó và để tự do chọn lấy thứ mà mình thích.
Theo quan niệm dân gian, nếu bé trai chọn kiếm, cung thì sau này có thể theo nghiệp võ; nếu chọn giấy bút thì được kỳ vọng theo nghiệp văn, học hành đỗ đạt. Bé gái nếu chọn kim chỉ sẽ được tin rằng có tài nội trợ, khéo léo việc gia đình.
Trong lễ cúng đầy năm, ngoài mâm lễ và bài văn khấn cúng Mụ tương tự như lễ đầy tháng, người xưa còn chuẩn bị một mâm cỗ riêng để khấn trình trước bàn thờ gia tiên. Bài văn khấn gia tiên khi trẻ đầy năm thường được đọc trang trọng với nội dung như sau:
Văn khấn Gia tiên
(Khi trẻ đầy năm)
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Hôm nay, ngày… tháng…. năm…….. Nay con giữ việc thờ phụng tên là…….. tuổi…….. ngụ tại xã…… huyện……. tỉnh……. cùng toàn gia, trước bàn thờ gia tiên cúi đầu bái lễ.
Kính dâng lễ bạc: trầu rượu, trà nước, vàng hương, hoa quả cùng phẩm vật. Lòng thành nhân dịp sinh hạ cháu trai (gái) được đầy năm, kính mời hương hồn nội ngoại gia tiên, cụ, kỵ, ông, bà, cha mẹ, cô, dì, chú, bác, anh chị em chứng giám và hưởng lễ.
Con kính xin gia tiên phù hộ độ trì cho cháu……. hay ăn chóng lớn, tươi đẹp thông minh và toàn gia chúng con được an khang thịnh vượng.
Lòng thành tiến lễ.
Nhất tâm bái lạy.
Cúi xin liệt vị gia tiên chứng giám phù hộ độ trì.Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Sau khi cúng gia tiên, gia đình tiến hành bốc đồ, chụp ảnh, ghi lại khoảnh khắc đẹp để sau này kể cho con nghe về ngày thôi nôi ý nghĩa.
Lời kết
Cúng Mụ là một phong tục đẹp, giúp bố mẹ gửi gắm lời cầu nguyện bình an, khỏe mạnh và may mắn cho con. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn kiến thức toàn diện về sắm lễ, cách bày mâm và văn khấn cúng Mụ đầy đủ, có thể áp dụng linh hoạt cho đầy cữ, đầy tháng và đầy năm. Bạn có thể lưu lại, chỉnh sửa thông tin (ngày, tên bé, địa chỉ…) cho phù hợp với gia đình mình để buổi lễ thêm phần long trọng và trọn vẹn yêu thương.
Nếu gia đình bạn muốn không gian thờ tự thêm trang trọng, bền vững với thời gian, có thể tham khảo các sản phẩm đá mỹ nghệ tại Cơ Sở Điêu Khắc Đá Nguyễn Công – đơn vị chuyên chế tác bát hương đá, chân đèn đá, bàn thờ đá, tượng Phật và linh vật bằng đá phong thủy theo yêu cầu.
